Kącik trenerski: Efekt relatywnego wieku w piłce nożnej #6

Efekt relatywnego wieku to ostatnio gorący temat w całej młodzieżowej, piłkarskiej Europie. Trenerzy i specjaliści od szkolenia prześcigają się w rozwiązaniach mających za zadanie sprawić, aby „większy nie znaczył lepszy” a dzieci urodzone pod koniec roku kalendarzowego nie były skreślane z uwagi na wolniejszy rozwój psychofizyczny.

Ciekawych badań dostarczyli naukowcy z Uniwersytetu w Cardiff, którzy dokonali analizy 1000 piłkarzy grających zawodowo lub w ligach młodzieżowych.  W obydwu przypadkach okazało się, że efekt relatywnego wieku nie pozostaje jedynie mitem. Statystycznie większa liczba piłkarzy to gracze urodzeni na początku roku, co może świadczyć o tym, że nie zostali oni pominięci przy selekcji w młodszym wieku i otrzymali od losu szansę na rozwój kariery. Co ciekawe, zauważono że wielkość RAE (ang. Related Age Effect) nie różni się w zależności od kraju. Badania opublikowano w lutym tego roku i stanowią ważny dowód w kwestii przeorganizowania metodyki szkolenia dla największych Akademii Europy.

Piłkarze będący w wieku szkolnym grają często w jednej kategorii wiekowej, wówczas gdy różnica w dacie urodzenia sięga nawet 12 miesięcy. Czy taka sytuacja jest bez znaczenia dla rozwoju młodego talentu?

Wiele razy obserwowano sytuację, w której młody chłopiec urodzony w pierwszych miesiącach roku był silniejszy oraz szybszy od przeciwników urodzonych na końcu roku, przez co miał większą szanse przejść pozytywnie selekcję i zostać włączonym do profesjonalnej Akademii.  Wówczas, gdy więksi chłopcy grają swobodnie w piłkę, młodsi stale muszą przepychać się z silniejszymi rywalami, co bardzo często skłania ich do rezygnacji z piłki. Ceniony trener młodzieży z Belgii Bob Browaeys uważa, że w ten sposób zgubionych w procesie selekcji zostaje nawet 25 % talentów.

W Polsce jak i na świecie popularna jest rekrutacja chłopców do zespołów największych Akademii jeszcze zanim ukończą 9 rok życia. Jest to często okres przełomowy. Już wtedy dzieci są zaciągane do drużyn prezentujących największy poziom w kraju, dzięki czemu mają okazję szkolić się pod okiem wybitnych fachowców. W tym czasie jednak wciąż rywalizują z innymi drużynami, a jako że futbol jest dziedziną popularną oraz szeroko komentowaną wciąż nie zamyka to furtki dla kolejnych talentów, które mogą napłynąć do największych akademii podczas kolejnych testów selekcyjnych. Badania na największych europejskich akademiach wykazały, że poziom RAE maleje wraz z wiekiem dzieci. Oznacza to, że wraz z rozwojem piłkarskim oraz psychofizycznym, większego znaczenia nabywa talent piłkarski, a nie zdolności motoryczne pozwalające na zdobycie fizycznej przewagi. To szansa dla tych „mniejszych”, co jednak jeśli przez to, że ktoś w wieku 9-12 lat odstaje fizycznie – nie zdoła przekonać do siebie trenerów i nie otrzyma szansy na rozwój?

Jak zapobiec utracie talentu?

Jednym z proponowanych rozwiązań jest wielowymiarowa ocena talentu. Larkin oraz O’Connor ostatnio w swojej publikacji pt.”Talent identification and recruitment in youth soccer” proponują 7 atrybutów, które są szczególnie ważne w ocenie talentu młodych piłkarzy (m.in gra na 1 kontakt, gra 1 vs 1, rozumienie gry, ułożenie ciała przy strzałach) oraz 10 określonych jako „mniej ważnych” i ocenianych w inny sposób ze względu na obecny wiek oraz pozycję przyszłej gwiazdy. Takie szerokie spojrzenie i dogłębna analiza piłkarzy może mieć duże znaczenie dla identyfikacji potencjału. Kluczowe wydaje się tu być wyłączenie z obserwacji fizyczności i skupienie na innych aspektach gry młodego zawodnika.

Badanie na 1000 topowych piłkarzach

Badacze z Cardiff zebrali informacje na temat 1000 najbardziej wartościowych piłkarzy aktualnie uprawiających piłkę nożną. Dane zebrano dzięki portalowi transfermarkt, który szacuje  wartość graczy. Aby potwierdzić wyniki, zebrano także dane na 1038 piłkarzach grających w UEFA YOUTH League stanowiącej odpowiednik seniorskiej Ligi Mistrzów, tylko że do lat 19 . Analizując 2 olbrzymie bazy danych piłkarzy okazało się, że wczesne urodzenie może mieć istotny wpływ na obecność wśród najlepszych. Większość zawodników była urodzona na początku roku. Data urodzenia nie miała natomiast wpływu na wartość rynkową najlepszych zawodników. Co ciekawe, w badaniu obalono opinię trenera Pepa Guardioli, który twierdzi, że słynna La Masia posiada zdolność wyłapywania talentów piłkarskich bez względu na warunki fizyczne i datę urodzenia. FC Barcelona okazała się klubem, w którym fenomen zjawiska relatywnego wieku był bardzo duży w porównaniu do innych.

Dane pozyskane w innym badaniu również jednoznacznie wskazują na istnienie Efektu Relatywnego Wieku. Reprezentacje Mistrzostw Europy U-17 wśród 288 piłkarzy posiadały tylko 24 (8,33%)  graczy urodzonych w ostatnim kwartale. Ponadto, w sezonie 2015/2016 aż 75 % chłopców grających w Akademiach klubów z Premier League urodziło się w pierwszej połowie roku.

Czy istnieje rozwiązanie?

Naprzeciw problemowi wyszedł dyrektor francuskiej FF Francois Blaquart. Przedłużył on czas selekcji piłkarzy do 17 roku życia zgodnie z zasadą, że do tego okresu należy budować piłkarzy, a dopiero później atletów. W tym kraju organizuje się nawet specjalne testy dla dzieci urodzonych w 2 połowie roku. „BIO-BANDING” czyli grupowanie dzieci zgodnie z ich aktualnym rozwojem biologicznym oznacza, że mali piłkarze ćwiczą w drużynach o zbliżonych warunkach fizycznych skupiając się w grze na rozwiązaniach technicznych, taktyce oraz mentalności. Jednym z wielu przykładów profesjonalnych piłkarzy, którzy w przeszłości zmagali się z RAE jest Alex Oxlade-Chamberlain. Anglik był swego czasu najmłodszy w grupie Akademii Southampton i był bliski usunięcia ze szkółki, gdyż pomimo wysokiej techniki, jego niski wzrost doprowadzał do tego, że nie radził sobie w sytuacjach walki meczowej. Przesunięcie obecnego gracza Liverpool do młodszej grupy sprawiło, że rozwinął skrzydła i nabrał pewności siebie, co pozwoliło mu zrealizować się jako sportowiec. Metoda „Bio-Banding” jest coraz bardziej popularna w Anglii, gdzie spotyka się turnieje dla grup podzielonych wg. Wieku biologicznego. Uczesniczą w tym takie marki jak FC Southampton, FC Stoke City, FC Norwich City, FC Reading.

Jeszcze przed Anglikami oraz Francuzami z problemem zaczęli radzić sobie Holendrzy. „Bio-banding” jest codziennością w AZ Alkmar od wielu lat. Chłopcy w wieku 10-11 lat są klasyfikowani według rozwoju biologicznego i trenują z rówieśnikami w tej kategorii. Zdaniem przedstawicieli holenderskiej szkółki, takie podejście sprawia, że nie utracą piłkarzy, którzy z uwagi na „młodość biologiczną” nie dominują podczas meczów, przez co nie są w stanie zaprezentować pełni swoich umiejętności i przekonać do siebie łowców talentów.

Jak mierzyć dojrzałość biologiczną?

Istnieje kilka specjalistycznych metod, między innymi:

  • Szczyt tempa wzrostu (PHV – Pik Height Velocity)
  • Test Mirwald
  • Metoda Profesora Wernera Helsen
  • Ocena z użyciem rentgenu nadgarstka

Źródła:

Cardiff University, John R. Doyle, 2018 “Relative age effect in elite soccer: More early-born players, but no better valued, and no paragon clubs or countries”

Larkin P, O’Connor D. 2017 “Talent identification and recruitment in youth soccer: Recruiters’ perceptions of the key attributes for player recruitment.”

PATRYK ZIELNIEWSKI, trener AP GOL Chełmża

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przejdź do paska narzędzi